Dr. Mithat Tosun

28.11.2018 / 11:32

Dr. Mithat Tosun

TRIZ Metodolojisi

Altshuller'e göre yaratıcılık ve yenilik gerektiren problemler, içeriğinde çelişki içeren ve çözümü bilinmeyen problemlerdir. İcatlar bu çelişkilerin ortadan kaldırılmasına dönük tasarlanır. Çünkü çelişki seviyesi bir çözümü yaratıcı çözümden ayıran durumdur.

 

Çelişkiler, İdeallik, Fonksiyonellik, Kaynakların Kullanımı...

Altshuller, bu paradigmalar ışığında TRIZ yöntemini dört aşamalı bir süreci kullanarak tanımlamıştır:

Sorunun tanımlanması.
Sorunun genel TRIZ sorunlarıyla karşılaştırılması ve eşleştirilmesi.
Sorun çiftine karşılık gelen genel TRIZ çözümünün bulunması.
Soruna ilişkin ideal çözümün geliştirilmesi…

Sorunların çözümü için önerilen yöntemlerin yeni sorunları yarattığı ve bu durumun bir çelişki zinciri yaratması, Altshuller’ in dikkatini çekmiştir.

Altshuller'e göre yaratıcılık ve yenilik gerektiren problemler, içeriğinde çelişki içeren ve çözümü bilinmeyen problemlerdir. İcatlar bu çelişkilerin ortadan kaldırılmasına dönük tasarlanır. Çünkü çelişki seviyesi bir çözümü yaratıcı çözümden ayıran durumdur. Çelişki seviyesi ne kadar düşükse sistem mükemmelliğe o kadar yaklaşmaya başlamıştır.

Altshuller çalısmalarının ilk döneminde “Buluşsal sorun (Inventive problem)” tanımını ortaya atmıştır. Bir sistemin bir niteliğinin ilerletilmesi veya değerinin artırılması için yapılan bir girişimin, bir diğer sistem niteliğinin değerini düşürmesi çelişkidir. Örneğin, eğer otomobillerin sağlamlığını artırmak için kullanılan metalin kalınlığı artırılıyorsa ve bu da arabanın ağırlaşmasına yol açıyorsa, bu bir “Buluşsal sorun”dur. Belki de domino taşı gibi zincirleme birçok parametre bundan etkilenecektir.

Diğer bir deyişle bir aksiyon sorunun karşısında görünmeyen bir reaksiyon sorun daima vardır. Sorunlar kendi içlerinde yeni sorunlar yaratırlar ve bu da çelişkileri oluşturur. Yani buluşsal sorunlar çelişkiler içermektedir. Ancak çelişkiler aynı zamanda yaratıcılığın da temelini oluştururlar. İdeal çözüm TRIZ yönteminin ana amacıdır. İdeallik, çözümün yararlı etkilerinin zararlı etkilerine oranı olarak tanımlanır Diğer bir deyişle, çelişkilerden bütün boyutlarıyla düşünülerek arındırılmalıdır, fonksiyonel olmalıdır ve etkin kaynak kullanımı ile ortaya konmalıdır.

Tüm sistemler bir fonksiyon (öncül fonksiyon) için geliştirilir ve hayat döngüleri boyunca faydalarını sürdürmek için gayret ederler. Sistem ne kadar güvenilir, ne kadar basit, etkin ve ne kadar mevcut kaynaklardan maksimum oranda yararlanıyorsa mükemmelliğe o denli (Ideality) yaklaşır.

Yani, sistemlerde doğar, büyür, gelişirler, evrimleşirler. İlk çıkan otomobillerle bugünküler arasındaki farka bakmak yeterli olsa gerek. Yani, gittikçe daha mükemmele doğru gelişme eğilimi vardır sistemlerin.

Sistemin Mükemmellik Seviyesi yararlı etkilerin zararlı etkilerine (İşgücü, hammadde, zaman, enerji, vb.) oranı formülü ile bulunur. TRIZ mantığında mükemmele yaklaşmak, sistemin hali hazırda içerisinde ya da etrafında var olan Kaynakların farkında olmak ve onları faydaya dönüştürecek şekilde kullanmaktır. Kaynaklar sistem, süper-sistem seviyesinde ve sistemlerin atıklarında zaten vardır. Kaynaklar fonksiyonel ve teknik amaçlar dâhilinde ek fonksiyonlar yaratmak üzere kullanılır. Sistem kaynaklarını ne kadar etkin kullanıyorsa o kadar mükemmelliğe yaklaşır.

TRIZ yönteminde sorunlar, bu güne kadar yaklaşık 2,8 milyon patent incelenerek sınıflandırılmış, genel tanımları yapılmış ve 39 adede indirgenmiştir. Bunlar “ 39 standart mühendislik parametresi ” olarak sınıflanmış ve adlandırılmıştır. TRIZ yönteminde söz Konusu 39 mühendislik parametresi, matris formatında düzenlenmiş ve 39 x 39 boyutunda bir kare matris elde edilmiştir. Bu matrise “ Çelişkiler Matrisi “adı verilir. Çelişkiler matrisinin satırlarında (Y-ekseni) ve sütunlarında (X-ekseni) mühendislik parametreleri yer alır. Burada satırlar aksiyon sorunlarını, sütunlar ise reaksiyon sorunlarını simgeler. Sonuçta 39x39 boyutundaki Çelişkiler Matrisinde yaklaşık 1.600 hücre ve yaklaşık 6.400 ideal TRIZ çözümü yer almaktadır.

Genel Çelişki Parametreleri:

1. Hareketli nesnenin ağırlığı. 2. Sabit nesnenin ağırlığı. 3. Hareketli nesnenin uzunluğu. 4. Sabit nesnenin uzunluğu. 5. Hareketli nesnenin alanı. 6. Sabit nesnenin alanı. 7. Hareketli nesnenin hacmi. 8. Sabit nesnenin hacmi. 9. Hız. 10. Kuvvet. 11. Gerilim ve basınç. 12. Şekil.

13. Nesnenin dengesi. 14. Dayanıklılık, güç. 15. Hareketli nesnenin dayanıklılığı. 16. Sabit nesnenin dayanıklılığı. 17. Sıcaklık. 18. Parlaklık. 19. Hareketli nesnenin harcadığı enerji. 20. Sabit nesnenin harcadığı enerji. 21. Güç. 22. Enerji kaybı. 23. Madde kaybı. 24. Bilgi kaybı. 25. Zaman kaybı.

26. Madde miktarı. 27. Güvenilirlik. 28. Ölçülerin doğruluğu. 29. Üretimin doğruluğu. 30. Nesneye etki eden zararlı faktörler. 31. Zararlı yan etkiler. 32. Üretilebilirlik. 33. Kullanım kolaylığı. 34. Tamir edilebilirlik. 35. Uyumluluk. 36. Sistemin karmaşıklığı. 37. Karmaşık kontrol. 38. Otomasyon seviyesi. 39. Verimlilik.

Çelişkiler Matrisinin sol üst köşesi üzerinde yer alan hücrelerde çözüm yer almamaktadır. Bunun nedeni, bu hücrelere ilişkin satır ve sütunlarda yer alan sorunların aynı sorunlar olmasıdır. Çelişkiler Matrisi incelendiğinde köşegen üzerinde yer almayan bazı hücrelerde de ideal TRIZ çözümünün bulunmadığı görülebilir. Bunun nedeni ise gerek TRIZ yönteminin gerekse mühendislik bilimindeki genel mantık içinde, bu sorunların eşleştirilemeyen sorunlar olmasıdır.

TRIZ, dünyanın dört bir yanından araştırmacıların katkısı ile devamlı gelişen bir yapıdır.

TRIZ’in temelini oluşturan patent araştırmaları artarak devam etmektedir. Mühendislik parametreleri ve prensiplerinin teknik sistemler dışında, daha sosyal alanlardaki
sorunlara yönelik de kullanılabileceği düşünülmektedir. Konuyla ilgili birçok çalışma vardır. TRIZ’in burada yalnızca birkaç metot ve felsefesi tanıtılmıştır. Bunların dışında daha birçok araç ve yöntem söz konusudur. TRIZ’in sağlam felsefe altyapısı ile hem akademik çevrelerde, hem de is dünyasında daha da yaygınlaşacağı kesindir.

TRIZ ulusal sanayinin küresel pazarda daha etkin bir yer edinmesi için yardım edecek araçlara sahiptir. TRIZ, gelişmekte olan sanayilerde, yeni kuşak ürün ve tüketici taleplerinin belirlenmesinde Trend Analizi, yeni malzeme ve üretim tekniklerinin ürünlere uygulanmasında IFR, kaynaklar ve fonksiyon analizi ve mevcut mühendislik sorunları ve yeni teknolojilerin geliştirilmesinde.) S-Field analizi etkin olarak kullanılabilir

TRIZ sihirli bir formül değildir, belki mucizeler beklememek lazım. Burada örnekler vermek makale kapsamını çok aşacaktır kuşkusuz. Ancak Güney Kore gibi TRİZ seferberliği başlatmış ülkelerde patent başvurularının bir yıl gibi kısa bir sürede ikiye katlanmış olduğuna dair veriler var internette. Ciddiye alıp üzerinde durmaya değer buldum ve kısa bir anlatımda bulundum bu makale ile.

Son olarak: Önce fikriniz orijinal mi onu kontrol edin. Bunun için http://www.turkpatent.gov.tr adresine girin ve aramanızı yapın. Patent hakkı alınmış fikirleri kullanamazsınız.

Kendinize şu soruları sorun ve cevaplarını yazın:

1) Fikrim kimlerin işine yarayabilir?
2) Bu alana daha önce girmiş bir rakip var mı?
3) Daha önce bu işi denemiş ama başarısız olmuş örnekler var mı?
4) Fikrin satılabilir hale gelmesi için ne yapmalıyım?
5) Fikri satılabilir bir ürüne dönüştürmenin maliyeti nedir?
6) Kar marjı ne kadardır?
7) Üretim maliyetiyle satış fiyatı arasındaki marj, insanların alma isteğini kırmayacak düzeyde mi?

Umarım gündelik deneyimlerimizde yer almadığı için biraz ağır ve karmaşık gelebilecek bu konu ilginizi çekmiş ve keyif almışsınızdır.

 
YORUMLAR

Yazarın Diğer Yazıları

>> Üçüncü Halka - 14.12.2018
>> Triz- 40 temel yaratıcı prensip - 14.11.2018
>> Teknolojinin ne kadar hızlı hurdalaşacağını söyleyen formül… (2) - 01.11.2018
>> Teknolojinin ne kadar hızlı hurdalaşacağını söyleyen formül… (1) - 12.10.2018
>> Pareto yasası - 26.09.2018
80alte Yazarları
Dr. Mithat Tosun Halef Remzi Vayıs Aydın Bakışoğlu Şenol Gürel
Üçüncü Halka
Tüm Yazarlar