Dr. Mithat Tosun

25.06.2019 / 14:31

Dr. Mithat Tosun

Milgram Deneyi - 3

İlk deneyin sonuçları o kadar çarpıcıydı ki, Milgram bazı parametreleri değiştirerek deneyini çeşitlendirdi ve deneyin farklı sürümlerini geliştirdi ve gerçekleştirdi. Milgram, “Otoriteye İtaat: Deneysel bir Bakış” isimli kitabında deneyin kendi yürüttüğü 19 çeşitlemesini anlatır.

Deneklerde "yoğun terleme, titreme ve kekeleme", bazı deneklerde "sinirli gülmeler" den “kontrol edemedikleri gülme krizleri"ne değin sinirsel gerginlik davranışları gözlemlendi. Ancak yine de 40 denkten 26’sı, deneyde 450 Volt elektrik vermeye vardırıncaya değin düğmeye basmaya devam etmişlerdi.

Oysa Milgram, deney gerçekleştirilmeden önce Yale üniversitesinin 14 psikoloji yüksek lisans öğrencisiyle sonuçların ne olacağına yönelik bir anket yapmıştı. Katılımcıların tümü, sadece birkaç sadist eğilimli deneğin (%1 - 2) en yüksek voltajı uygulayacağını düşünüyordu. Milgram ayrıca meslektaşları arasında da sözlü bir anket yaparak onların da sadece birkaç deneğin çok kuvvetli şok uygulayacağını düşündüklerini öğrenmişti ancak öngörülenler gerçekteki sonuçlarla fena halde çelişiyordu.

İlk deneyin sonuçları o kadar çarpıcıydı ki, Milgram bazı parametreleri değiştirerek deneyini çeşitlendirdi ve deneyin farklı sürümlerini geliştirdi ve gerçekleştirdi. Milgram, Otoriteye İtaat: Deneysel bir Bakış isimli kitabında deneyin kendi yürüttüğü 19 çeşitlemesini anlatır. Sonra başka araştırmacılar da bu deneyi çeşitlendirerek tekrarladılar. Bu çeşitlemelerle deneyin özgün sonuçlarının onaylanmasına ek olarak deney düzeneğindeki değişkenlerin etkileri de ölçülmüş oldu.

Söz gelimi sürümlerden birinde ”Öğretmen“in “Öğrenci“ ye uzaklığının etkisi araştırılmıştı. Bu deneylerde dört farklı koşul dikkate alınmıştı.

1. Öğretmen öğrenciyi ne görebiliyor, ne de duyabiliyordu. Sadece 300 volta gelindiğinde duvara vurduğunu duyabiliyordu.
2. Öğretmen öğrencinin tepkilerini sadece bir hoparlör aracılığıyla duyabiliyordu.
3. Öğretmen ve öğrenci aynı odada bulunuyorlardı.
4. Denek öğrenciye doğrudan dokunabiliyordu.

Bu son sürümde deneğin eline eldivenler verilmişti ve öğrencinin ellerini tutup güya elektrik yüklü bir levhaya bastırması istenmişti.

Koşullar
Katılımcıların oranı
Uygulanan Gerilim
1 - Uzak Oda
% 65
405  V
2 - Sesli geribildirim
% 62,5 
367,5 V
3 - Yakın Oda
% 40
312  V
4 - Dokunma mesafesi
% 30 
268,2 V
 
 
 

Bu araştırmanın ilk sürümünde deneklerin % 65’i vicdanlarıyla derin bir çelişki yaşasalar da 450 Volta kadar çıkarak ‘Öğrenci’ yi cezalandırdılar. Erişilen en yüksek voltaj dozu ‘Öğrenci’yle doğrudan temasın olduğu dördüncü sürümde diğer sürümlere oranla en düşük düzeyde kalmıştı. Deneyde öğrenciyle yakınlık uygulanan şiddeti azaltıyordu. Yine de hiçbir sürümde denekler 300 Volta gelinceye değin cezalandırmaktan vazgeçmediler.

Milgram, “Otoriteye İtaat: Deneysel bir Bakış“ isimli kitabında deneyin kendi yürüttüğü 20 çeşitlemesini anlattı. Milgram genel olarak kurbanın ortamdaki varlığı arttıkça itaatin azaldığını, otoritenin ortamdaki varlığı arttığında ise itaatin yükseldiğini tespit etti (1-4 arası deneyler). Örneğin, deney gözlemcisinin yönergelerinin katılımcılara sadece telefonla iletildiği bir sürümde (2. deney), itaat % 21 azalıyordu; ilginç bir nokta olarak, birkaç katılımcı deney gözlemcisini "deneye devam ediyormuş gibi yaparak" kandırmaya çalışmıştı. Öğrenci’nin ortamdaki varlığının en yakın olduğu sürümde ise denekler öğrencinin kollarını zor kullanarak şok cihazına temas ettirmeye çalışıyorlardı, bu da itaati düşürüyordu. Bu son sürümde deneklerin ancak % 30'u deneyi tamamlayabilmişti.

8 numaralı sürümde, cinsler arasındaki farkları saptayabilmek için denekler kadınlardan seçildi (Milgram'ın diğer tüm deneylerinde denekler erkekti). İtaatte kayda değer bir farklılık gözlenmedi, ancak daha yüksek stres seviyeleri tespit edildi.

Onuncu sürümde, Milgram Cennecticut’taki Bridgeport kentinde gayet sade bir büro kiralayarak deneyin "Bridgeport Araştırma Kurumu" adında, Yale Üniversitesinden bağımsız bir ticari girişim tarafından düzenlendiği sanısını yarattı. Buradaki amaç, Yale Üniversitesi'nin sahip olduğu saygınlığın (prestijin) ve dolayısıyla yetkenin (otoritenin), deneklerin davranışı üzerindeki olası etkisini saf dışı bırakmaktı. Bu koşullar altında itaat % 47,5’e düşmüştü.

Milgram 17. Sürümde ayrıca otoritenin gücü ile uyuşum gücünü birleştirdi. Bu deneylerde deneğin yanına arkadaş baskısı (Sosyal baskı) uygulamak üzere bir ya da iki ‘öğretmen’ daha kondu; Bu öğretmenler de, öğrenci gibi anlaşmalı oyunculardı. Deneğin grup arkadaşları olduğunu sandığı bu kişilerin eklenmesi, deney sonuçlarını anlamlı biçimde etkiledi. Ek iki öğretmenin emirleri reddettiği bu sürümde 40 denekten sadece 4'ü deneye devam etti. İşbirlikçi öğretmenlerin de olduğu deneylerde bırakma inisiyatifi tamamen denekteydi ve bırakmak istediğinde deney sonlandırılıyordu.

Sürecek…

 
YORUMLAR

Yazarın Diğer Yazıları

>> Beyin göçü-2 - 06.11.2019
>> Beyin göçü-1 - 16.10.2019
>> Milgram Deneyi - 6 - 18.09.2019
>> Milgram Deneyi - 5 - 22.08.2019
>> Milgram Deneyi – 4 - 17.07.2019
80alte Yazarları
Halef Remzi Vayıs Dr. Mithat Tosun Aydın Bakışoğlu Şenol Gürel
Değişti denen dünyada fikr-i ayar lazım…
Tüm Yazarlar